Όταν το ψυχικό κενό συναντά τη μέση εφηβεία

“Σαν μουσική, την νύχτα, μακρινή, που σβήνει…”
“Η φωνή”, Κωνσταντίνος Καβάφης.

Κλείδωσαν την πόρτα, αποκόπτοντας έτσι την εξωτερική πραγματικότητα. Έβαλαν μουσική και ακουστικά για να μειώσουν τον φόβο της ίδιας της πράξης. Καθρέφτισαν η μία στην άλλη τη βαθιά τους απόγνωση και δημιούργησαν έναν ψυχικό χώρο όπου η μία ενίσχυε στην άλλη το ψυχικό αδιέξοδο, χωρίς να επιτρέψουν σε μια διαφορετική προοπτική να λειτουργήσει ανασταλτικά απέναντι στην πράξη. Και έπεσαν στο κενό, συναντώντας το δικό τους συναισθηματικό κενό. Εκεί όπου η φαντασίωση του ιδανικού εαυτού συγκρούεται με την πραγματικότητα ενός εύθραυστου και βαθιά ευάλωτου εαυτού, που αδυνατεί να συνδεθεί με την επιθυμητή εικόνα του.

Η κατάθλιψη της μέσης εφηβείας πολύ συχνά μπερδεύει τους γονείς. Ο έφηβος μπορεί να συνεχίζει να βλέπει φίλους, να ασχολείται με την εξωτερική του εμφάνιση, να δημοσιεύει φωτογραφίες, να γελά, να ειρωνεύεται, να αποσύρεται στον κόσμο του κινητού ή να εμφανίζει μια επίπλαστη ήρεμη εικόνα εαυτού. Πίσω όμως από αυτή τη φαινομενική λειτουργικότητα μπορεί να κρύβεται μια βαθιά αίσθηση κενού, αποτυχίας και ασύνδετου εαυτού.

Συχνά οι γονείς θυμώνουν, καυγαδίζουν ή πιστεύουν πως πρόκειται απλώς για αδιαφορία, τεμπελιά ή αποτέλεσμα των πολλών παροχών. Δυσκολεύονται να αντιληφθούν πως ο έφηβος δεν αρνείται μόνο τις υποχρεώσεις του· πολλές φορές αρνείται έναν εαυτό που νιώθει ότι δεν μπορεί να γίνει όπως εκείνος επιθυμεί.

Στο στάδιο εκείνο όπου ο έφηβος καλείται να δει τον εαυτό του ως ενήλικα και να οργανώσει τη ζωή του γύρω από απαιτήσεις, στόχους και αποφάσεις — όπως οι πανελλήνιες εξετάσεις, η επιτυχία, η κοινωνική αποδοχή και η ανάγκη να αποκτήσει ταυτότητα — η εικόνα της τέλειας ζωής συχνά δεν ανταποκρίνεται στην πραγματική εικόνα εαυτού, με τους φόβους, την ανασφάλεια και την ψυχική ευαλωτότητα που τη συνοδεύουν.

Έτσι, το επιτυχημένο συναντά βίαια το αποτυχημένο και το δυνατό το αδύναμο, χωρίς εκείνον τον ενδιάμεσο ψυχικό χώρο που θα μπορούσε να δώσει νόημα στον φόβο, στο άγχος και στη θλίψη. Και τότε, πολλές φορές σιωπηλά, αρχίζει να γεννιέται η πεποίθηση:
«Δεν θα τα καταφέρω ποτέ να γίνω αυτό που πρέπει».

Μια πεποίθηση που ο έφηβος συχνά δεν εκφράζει με λόγια, αλλά με απόσυρση, ειρωνεία, αδιαφορία ή με μια επικίνδυνη συναισθηματική απονέκρωση που μοιάζει με ηρεμία.

Ίσως αυτό να είναι και το πιο επικίνδυνο στοιχείο της κατάθλιψης στη μέση εφηβεία: ότι συχνά δεν φωνάζει. Δεν ζητά βοήθεια με άμεσο τρόπο. Αντίθετα, κλείνεται σιωπηλά σε έναν ψυχικό χώρο όπου η απόγνωση κυκλοφορεί χωρίς λόγια.

Και τότε ο έφηβος δεν αισθάνεται απλώς ότι απέτυχε. Αισθάνεται πως ο ίδιος είναι η αποτυχία.

Σε μια εποχή όπου η εικόνα της τέλειας ζωής προβάλλεται συνεχώς μέσα από τις οθόνες, τα κοινωνικά δίκτυα και την ανάγκη διαρκούς επιβεβαίωσης, οι έφηβοι συχνά δυσκολεύονται να αποδεχτούν ότι ο φόβος, το άγχος, η θλίψη και η αδυναμία αποτελούν φυσικά και αναπόσπαστα κομμάτια της ανθρώπινης εμπειρίας. Έτσι, αντί να τα επεξεργάζονται ψυχικά, προσπαθούν να τα εξαφανίσουν ή να τα κρύψουν.

Όμως τα συναισθήματα που δεν βρίσκουν χώρο να ακουστούν δεν εξαφανίζονται. Μετατρέπονται σε σιωπή, σε απομόνωση, σε ψυχικό κενό.

Και κάποιες φορές, τραγικά, το ψυχικό κενό συναντά το πραγματικό κενό.

 

Κωνσταντάκου-Οικονόμου Σταυρούλα
Κλινική Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια